د افغانستان او اوزبیکستان د سوداګرو او پانګوالو ترمنځ د درملو سکتور د سوداګریزو اړیکو کنفرانس، د نظریاتو د تبادلې او ګډو پانګونو په موخه د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مالي او اداري مرستیال میرزمان پوپل، د اوزبیکستان تجارتي اتشه جمشید بدلوف، د درملو خدمتونو اتحادیې مرستیال او د اتاق لوړپوړي سلاکار محمد محسن ساحل پرواني او د دواړو هېوادونو د ګڼ شمېر درملو سوداګرو په ګډون کابل کې جوړ شو.

میرزمان پوپل د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې اتاق ۹۴ کلنو فعالیتونو او د هېواد په اقتصادي وده کې د دې اتاق پر رول خبرې وکړې.

نوموړي د عامې روغتیا له وزیر سره د وروستۍ ناستې جزییات او د درملو وارداتو ارقام هم ګډونوالو ته وړاندې کړل.

ښاغلي پوپل د افغانستان اوسنی وضعیت د پانګونې لپاره مناسب وباله او له ازبیک سوداګرو یې وغوښتل، چې له افغان سوداګرو سره په ځانګړې توګه د درملو په سکتور کې ګډې پانګونې وکړي.

نوموړي وویل، ګډې پانګونې به د دواړو هېوادونو ترمنځ اقتصادي وده او سوداګریزې اړیکې پراخې کړي.

جمشید بدلوف دا ډول ناستې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو او اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا لپاره مهمې وبللې او له دواړو لوریو سوداګرو یې وغوښتل چې له ننني کنفرانس څخه ښه ګټه واخلي.

ساحل پرواني، د اوزبیک مېلمنو او ګډونوالو هرکلی وکړ او ویې ویل چې د دواړو هېوادونو د سوداګرو او پانګوالو ترمنځ دا ناسته کولی شي په ځانګړې توګه د درملو او روغتیايي خدمتونو سکتور کې د سوداګرۍ پراختیا ته مهم رول ولوبوي.

نوموړي د دې ناستې له پایلو څخه د ښې پایلې هیله وښوده.

د ټولګټو وزارت وایي، په تېرو دوو اوونيو کې (د ۱۴۰۴ هـ.ش کال د وری مياشتي له لومړۍ نيټې څخه د تر ۱۴مې) نېټې پورې د دې وزارت د اوسپنې پټلۍ له لارې له لارې ۱۲۸ زره او ۸۱۴ مټریک ټنه انتقالات شوي دي.

یاد وزارت زیاتوي؛ د حیرتان بندر له لارې ۹۶ زره او ۴۰۳  ټنه، د اقینې بندر له لارې لس زره او ۹۱۰ ټنه، د تورغونډۍ بندر له لارې ۱۷ زره او۹۱۱ ټنه او د خواف –هرات درې زره او ۵۹۰ له لارې ټنه انتقالات شوي، چې ټولټال ۱۲۸ زره او ۸۱۴ ټنه نفتي، غیر نفتي او نور مواد دي، هېواد ته وارد او صادر شوي دي.

د دې وزارت د معلوماتو له مخې؛ د انتقالاتو له ډلې یوه برخه ټرانزيټ او صادرات دي، په تیرو دوو اوونيو کې څلور زره او ۵۷۰ ټنه ټرانزيټ او صادرات شوي، چې لويه برخه یې وچه میوه، د انار جوس، کینو او کچالو دي.

د احصايې او معلوماتو ملي اداره وايي؛ د تېر ۱۴۰۳ کال په اوږدو کې یې د هوايي ډګرونو او ځمکنيو بندرونو له لارې هېواد ته د ۳۴ زره او ۴۱۱ بهرنيو وګړو تګ او راتګ ثبت کړی دی.

یاده اداره زیاتوي؛ ثبت شوي ارقام ښیي چې تېر کال د ۵۹۸ ښځینه‌وو په ګډون ۱۸ زره او ۸۴۶ بهرني وګړي هېواد ته راغلي او د ۳۸۲ ښځینه‌وو په ګډون، ۱۵ زره او ۵۶۵ نور له هېواده وتلي دي.

له بلې خوا د ثبت شويو ارقامو له مخې ښکاري، چې ۱۸ زره او ۳۹۲ کسان له ځمکنیو بندرونو او ۴۵۴ تنه نور د هوا له لارې هېواد ته راغلي، چې له دې ډلې یې دوه زره او ۷۲۱ تنه د هېواد د لرغونو او تاریخي سیمو د لیدنې او پاتې نور یې د کار په موخه راغلي دي.

د دې ادارې د ثبت شویو ارقامو پر بنسټ، ترټولو ډېر لس زره او ۶۴۱ بهرني وګړي چې ډېری یې ډرایوران دي د کار په موخه د نیمزور له بندر او ورپسې څلور زره او ۳۴۵ تنه چې ۱۳۲۵ یې سېلانیان دي د تورخم بندر څخه راغلي دي.

همدارنګه درې زره او ۵۸ تنه نور بیا د هرات د ځمکنیو بندرونو او هوايي ډګر او پاتې نور بهرني وګړي د حیرتان بندر او د بلخ هوايي ډګر، د فاریاب له آقینې او د بدخشان له اشکاشم بندرونو او د کابل او کندهار هوايي ډګرونو له لارې هېواد ته راغلي دي.

د غزې د دولتي رسنیو دفتر وايي، چې اسرائیلي یرغلګرو په تېرو ۲۰ ورځو کې ۴۹۰ فلسطیني ماشومان شهیدان کړي دي.

یاد دفتر پرون یکشنبه په یوه خبرپاڼه کې د اسرائیلي یرغلګرو کړنې او وحشت په اوسني وخت کې تر ټولو وحشتناکه جنایات ګڼلي او ویلي یې دي، چې صهونیستي یرغلګر بې‌دفاع فلسطینیان قتل عام کوي او ماشومان یې هدف ګرځوي.

له دې وړاندې ملګرو ملتونو هم ویلي وو، چې د مارچ له ۱۸مې راهیسې په غزه کې د اسرائیلي یرغلګرو د بریدونو له بیا پیل وروسته هره ورځ لږ تر لږه ۱۰۰ فلسطیني ماشومان شهیدان او یا ټپیان شوي دي.

اسرائیلي یرغلګرو په غزه کې د اوربند هوکړې له لومړي پړاو وروسته یو ځل بیا خپلو بریدونو ته زور ورکړی. په دې بریدونو کې هره ورځ د ښځو او ماشومانو په ګډون لسګونه فلسطینیان قرباني کېږي.

د الجزیرې د راپور له مخې، اسرائیلي یرغلګرو تازه د غزې په خان یونس کې د خبریالانو خېمې په نښه کړې، چې لږ تر لږه دوو کسانو ژوند پکې بایللی او ۷ نور ټپیان شوي دي.

د غزې روغتیا وزارت وايي، چې د ۲۰۲۳ د اکتوبر میاشتې له ۷مې راهیسې د اسرائیلي یرغلګرو په بریدونو کې ۵۰ زره او ۶۹۵ فلسطینیان شهیدان او ۱۱۵ زره او ۳۳۸ نور ټپیان شوي دي.

د غزې د دولتي رسنیو مرکز بیا د شهیدانو شمېر له ۶۱ زره او ۷۰۰ ډېر اټکل کړی او ویلي یې دي، داسې انګېرل کېږي چې تر ویجاړیو او خاورو لاندې ورک زرګونه فلسطینیان هم شهیدان دي.

د عامې روغتیا وزیر مولوي نور جلال جلالي په خپل کاري دفتر کې د اوزبیکستان له سفیر اویبیک عثمانوف او مل پلاوي سره لیدنه وکړه.

عامې روغتیا وزارت وايي؛ په دې لیدنه کې افغانستان ته د اوزبیکستان هېواد څخه د درملو او طبي توکو واردولو، روغتیا برخه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د لا زیاتې همکارۍ او افغان روغتیايي کارکوونکو د ظرفیت لوړولو اړوند خبرې وشوې.

مولوي نور جلال جلالي اوزبیکستان هېواد سره د روغتیا برخه کې دوه اړخیزې اړیکې مهمې وبللې او ویې وویل: “موږ د هېواد روغتیایي برخې پیاوړتیا لپاره د روغتیايي کارکوونکو ظرفیت لوړولو، باکیفیته درملو او عصري طبي تجهیزاتو ته اړتیا لرو، چې د دوه اړخیزو ښو اړیکو او همکاریو پر اساس کولی شو دې برخې کې پرمختګ ترسره او ناروغانو ته معیاري روغتیايي خدمات وړاندې کړو”.

نوموړي دغه راز زیاته کړه، هغه درمل چې له اوزبیکستان او نورو هېوادونو څخه افغانستان ته واردیږي باید اقلام او کمپنۍ یې د عامې روغتیا وزارت د خوړو او درملو معینیت سره ثبت او راجسټر شي.

بل لور اوزبیکستاني پلاوي روغتیا برخه کې په دوه اړخیزې همکارۍ خوښي څرګنده او د افغان روغتیايي کارکوونکو د ظرفیت لوړلو او باکیفیته درملو صادرولو برخه یې د بشپړې همکارۍ ژمنه وکړه.

د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د هېواد له ملي او نړیوال سوداګر خلیل ځدران، د پلچرخي د صنعتي پارک د صنعت کارانو اتحادیې له رییس عبدالجبار صافي او ملي سوداګر بختاور کوچي سره لیدنه کړې.

په دې  لیدنه کې د هېواد خصوصي سکټور یو شمېر غړو ویلي، غواړي د کابل ولایت په ده‌سبز ولسوالۍ کې د ۱۲ میلیونه ډالرو په پانګونې سره یو صنعتي پارک جوړ کړي.

دغه پارک به په زر جریبه ځمکه جوړ شي، چې له ورسره به سلګونه صنعت کارانو ته د فعالیت زمینه او زرګونه تنو ته به د کار زمینه برابره شي.

ورته‌مهال د صنعت او سوداګرۍ وزیر د دې پلان هرکلی کړی او له هغوی څخه یې غوښتي، چې د یاد پارک د جوړولو پروپوزل له دغه وزارت سره شریک کړي تر څو نخینکي ټیم پرې کار وکړي.

د کورنیو چارو وزارت د ترافیکو لوی ریاست وايي، چې له دې وروسته هېڅ شخصي تېز رفتاره موټر د ټیکسي په توګه په کابل او ولایتونو کې فعالیت نه‌شي کولای.

یاد ریاست د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، هغه کسان چې له خپلو موټرو څخه د ټیکسي په توګه استفاده کوي، باید خپل وسایط د ټرافیکو له ادارې سره ثبت او خپل موټر دې ټیکسي کړي.

په خبرپاڼه کې زیاته شوې، یاده پرېکړه د نظم، ټرافیکي مدیریت او قانوني فعالیت لپاره شوې ده.

یو شمېر موټر چلوونکو له دولت غوښتي، چې د ټیکسي کولو پروسې لګښت راکم او دا پروسه ساده کړي.

کابل ښاریان بیا په ښار کې د ټرافیکي ګڼې ګوڼې د مخنیوي په موخه د ټرافیکو دا اقدام ستايي او وايي، چې شته ټکسيان بسنه نه کوي او پکار ده، چې د ترانسپورټ بدیلې لارې ولټول شي.

د یادونې وړ ده، چې له دې وړاندې هم د پولیس ترافیکو ریاست څو-څو ځله له موټر چلوونکو غوښتي، چې په ښار او لویو لارو کې د کاروبار په موخه خپل موټر ټیکسي او دې ریاست دې مراجعه وکړي.

د کډوالو او راستنېدونکو چارو د وزیر مولوي عبدالکبیر په مشرۍ د افغان کډوالو د نوې جوپې پیل ته د چمتووالي او اسانتیاوو برابرولو په موخه غونډه وشوه.

په دې غونډه کې چې د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د مرستیال سربــــېره څو تنو رییسانو هم برخه لرله، په كور دننه له پاکستان څخه د افغان کډوالو د نوې لړۍ د ښه مدیریت، اسانتیاوو چمتو کولو، د ستونزو حل او له اړوندو نړیوالو او حکومتي بنسټونو او ادارو سره پر همغږۍ خبرې او پریکړې وشوې.

په غونډه کې د مولوي عبدالکبیر لخوا د کډوالو د نوې جوپې لپاره چمتو شوی پلان وارزول شو او د نیمګړتیاوو حل په موخه مسولینو ته د لازمو سپارښتنو ترڅنګ د پلان په اغېزمن ډول د پلي کېدو یادونه وشوه.

د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزیر وویل؛ د کډوالو د ثبت پروسې کړندي کولو په موخه دې د اړتیا وړ توکي، وسایل او مسلکي کسان پولو ته ولیږل شي او همدارنګه د اړتیا په صورت کې دې مسلکي او وړ کسان د کډوالو د ښه خدمت او مدیریت په موخه وګمارل شي.

د غونډې پر دوام یادونه وشوه، چې د اسلامي امارت د زعیم امیرالمومنین له فرمان سره سم دې د کډوالو د ستونزو د حل په موخه د امارتي ادارو همکارۍ او مرستې راجلب کړل شي او د همغږۍ لپاره دې د کډوالو له عالي کمېسیون او د هغه له کمیټو سره ناستې دوامداره وشي.

د غونډې په پای کې پریکړه وشوه، چې د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت یو پلاوی دې تورخم پولې ته ولیږل شي، څو د کډوالو اړتیاوې وارزوي او د ستونزو د حل په موخه له اړوندو ادارو سره په ګډه کار وکړي.

 دغه راز په پای کې یادونه وشوه، چې له نړیوالو اړوندو بنسټونو سره به د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې او د مرستو کچې لوړلو لپاره ناستې وشي

د افغانستان اسلامي امارت د چاپیریال ساتنې ملي ادارې د مرستیال مولوي سعدالدین سعید په مشرۍ یوه پلاوي د چین په بیجینګ ښار کې اسیا-پسیفیک ناسته او د بازل، روتردام او استاکهلم کنوانسیونیونو په مقدماتي کنفرانس کې ګډون کړی.

دغه غونډه د درې ګونو کنوانسیونونو د غړو رسمي کنفرانس لپاره د همغږۍ په موخه جوړه شوې وه، چې ټاکل شوې د روان زېږدیز کال د اپریل میاشتې له ۲۸مې څخه د مې میاشتې تر ۱۲مې د سویس په ژنو ښار کې ترسره شي.

د اسلامي امارت پلاوي په دې غونډه کې د نړیوالو همکارۍ پر اهمیت ټینګار کړی او د کنوانسیونونو له غړو او د ملګرو ملتونو د چاپیریال پروګرام څخه یې د تخنیکي او مالي ملاتړ د پیاوړتیا غوښتنه کړې، ترڅو د دغو کنوانسیونونو مقررات په افغانستان کې ښه پلي شي.

یاد پلاوي دغه راز په راتلونکو پروګرامونو کې د افغانستان د فعال ګډون پر اهمیت ټینګار کړی.

د عامې روغتیا وزیر مولوي نورجلال جلالي وايي، چې پاکستان کې له افغان کډوالو سره زور زیاتی، په غزه کې د صهیونیستي رژیم له ظلمونو سره ورته دی.

افغان کډوالو له تېرو څو لسیزو راهیسې په ګاونډیو هېوادونو کې د سکون او ارام ساه نه ده اخیستې.

پاکستان د تېرو درېیو کلونو راهیسې له افغان کډوالو سره د ټولو نړیوالو او انساني اصولو خلاف عمل کړی او سلګونه زره افغانان يې په جبري ډول ایستلي دي.

د عامې روغتیا وزیر وايي، چې پاکستان تل له افغان کډوالو سره د نړیوالو او ګاونډیتوب د اصولو خلاف چلند کړی او کوم ظلمونه چې په دې هېواد کې له افغانانو سره کیږي، پر غزه د صهیونیسټي رژیم ظلمونو ته ورته دي.

تر دې وړاندې د کډوالۍ نړیوال سازمان د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ او د بښنې نړیوال سازمان پر پاکستان غږ کړی و، چې د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ باید ودرول شي؛ خو پاکستاني پولیسو له دې سره-سره په جبري ډول افغان کډوال له کورونو ایستلي، د بشري حقونو خلاف چلند یې ورسره کړی او له هېڅ ډول زیاتي څخه یې ډډه نه ده کړې.

ورته مهال د صنعت او سوداګرۍ وزارت مسولین په پاکستان کې پر افغان کډوالو غږ کوي، چې اسلامي امارت په کور د ننه ټولو بېرته راستنېدونکو افغانانو ته د پانګونې ګڼې اسانتیاوې برابرې کړې او دوی باید د افغاني غرور له مخې په خپله خوښه هېواد ته راستانه او د هېواد په بیا رغولو کې ونډه واخلي.

که څه هم له پاکستان څخه د بېرته راستنېدونکو افغانانو شمېرې زرګونو کسانو ته رسېږي، خو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت بیا وايي، چې اسلامي امارت د بېرته راستنېدونکو افغانانو لپاره بشپړ چمتووالی لري.

د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، په تېرو دوو اونېو کې له پاکستان څخه ۹۷۴ کورنۍ، چې د افرادو شمېر يي ۴ زره او ۷۵۹ کسان کېږي، بېرته هېواد ته راستنې شوې او د اسلامي امارت له لوری د نغدي، غیرې نغدي او خوراکي توکو مرستې ورسره شوې دي.