د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، د ایران ولسمشر مسعود پزشکيان په پارلماني چارو کې خپل مرستيال شهرام دبيري د نوروز رخصتۍ پر مهال سویلي قطب «انټرکټيکا» ته د ګرانبيه سفر له امله له دندې ګوښه کړی.

ښاغلی دبیري د نوي کال پر مهال په کروز کښتۍ کې انټرکټیکا ته په رخصتۍ تللی و.

ویل کېږي، چې انټرکټیکا ته د دې کښتۍ پر ټکټ لږ تر لږه ۶ زره او ۶۸۵ ډالر لګښت راځي.

د ایران د ولسمشر دفتر دا سفر د روانو اقتصادي ستونزو په نظر کې نیولو سره ناعادلانه او د نه منلو وړ بللی دی.

د شهرام دبیري او مېرمنې عکسونه یې په ټولنیزو رسنیو کې ډېر لاس په لاس شوي او پراخ غبرګونونه یې پارولي دي.

د ایران ولسمشر ویلي، چې د رسمي چارواکو ګرانبیه سفرونه که په شخصي لګښت هم د توجیه وړ نه دي.

ایران له اقتصادي ستونزو سره مخ ګڼل کېږي. د نړیوال وجهي صندوق د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۴ په اکتوبر میاشت کې ایران کې د بېکارۍ کچه ۸.۴ سلنه ښودل شوې او کلنی انفلاسیون یې ۲۹.۵ سلنې ته رسېدلی و.

د ننګرهارد  کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ رياست مسولین وایي، چې په دې وروستیو کې په دغه ولایت کې د کروندګرو له‌ لوري د ځمکني توتانو کښت زیات شوی دی.

د ننګرهار د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ رییس مولوی محمد ولي محسن ویلي؛ د ځمکني توتانو دغه کروندې تر ډېره په هغو سیمو کې کرل شوي، چې پخوا به په‌کې کوکنار کرل کېدل.

ښاغلی محسن زیاته کړې، چې ځمکني توتان د کوکنارو ښه بديل دی او د کر پراختيا په موخه يې هڅې کوي.

د ننګرهار د کرنې رییس په وینا؛ اوس د ننګرهار په یو شمېر ولسوالیو کې ځمکني توتان کرل شوي او په خبره یې، د ځمکني توتانو کرکېله ورځ تر بلې د پراخیدو په حال کې ده.

ښاغلي محسن ویلي؛ ځمکني توتان اوسمهال د ننګرهار په سره رود، خوږياڼو، کوټ او دره نور ولسواليو کې پر ۳۵۶ جریبه ځمکه کرل شوي دي.

نوموړي زیاته کړې؛ تېر کال په ننګرهار کې پر ۲۳۵ جریبه ځمکه ځمکني توتان کرل شوي و، چې ۳۱۷.۵ مټریک ټنه حاصل یې ورکړي وه، خو ننګرهار کې سږ کال د ځمکني توتانو حاصل ۴۸۰ ټنه اټکل شوی.

بل لور ته بزګران او ځمکني توتانو پلورونکي وايي، چې د ځمکني توتانو اخیستونکي او مینوال ډېر شوی او هره ورځ په کافي اندازه توتان پلوري، چې تري ښه عاید ترلاسه کوي.

دوی ځمکني توتان د کوکنارو ښه بدیل بولي او زیاتوي؛ تر کوکنارو په دې کې ورته ډېره ګټه پاتې کېږي، ځکه خو یې کرکیله هم ورځ تربلې مخ پر زیاتیدو ده.

د ننګرهار ځمکني توتان په ښه رنګ او خوند کې ډېر مشهور شوي، ګڼ‌شمېر پېردونکي هم لري، چې له همدې کبله یې بازار هم ښه تود دی.

ځمکني توتان چې له دې وړاندې به هېواد ته له ګاونډيو هېوادونو را واردېدل، اوس د ننګرهار پر کرنیزو ځمکو کرل شوي، دغه توتان، د ننګرهار سربېره  پلازمېنې کابل او د هېواد نورو ولایتونو ته هم صادرېږي.

د ننګرهار مرستیال والي مولوي عزيزالله مصطفی د ملګرو ملتونو ادارو، کورنيو او بهرنيو مرستندويه بنسټونو او ولايتي سکتوري ادارو له استازو سره بېړنۍ غونډه وکړه.

غونډه کې له پاکستان څخه د بېرته راستنېدونکو افغان کورنيو د باعزته ستنېدنې، ملاتړ او بيا مېشته کېدنې پر څرنګوالي خبرې شوې دي.

مولوي عزيزالله مصطفی د تورخم له وروستي سفر وروسته ویلي، د کډوالو د وضعیت په اړه یې راپور چمتو کړی دی.

نوموړي زیاته کړې؛ افغان کډوال په پاکستان کې له جبري ایستلو، د مادي او معنوي حقونو له سرغړونې او بې نظمه راستنېدو سره مخ دي، چې له امله یې د تورخم د خدماتو پر ظرفیت منفي اغېز کړی دی.

ښاغلی مصطفی ټینګار کړی، چې د افغان حکومت له لوري به دا موضوع له پاکستاني چارواکو سره د ديپلوماتيکو لارو وڅارل شي.

نوموړي له مرستندويه ادارو غوښتي، چې د راستنېدونکو کورنيو اړتیاوو ته په پام، د انعطاف، ژمنتیا او عملي مرستو لاره خپله کړي.

په غونډه کې د ۲۰۱ خالد بن وليد قول اردو مرستیال مولوي محمد نظامي ژمنه کړې، چې اسلامي اردو به د موسساتو او بېرته راستنېدونکو امنیت، همکارۍ او د اړینو خدمتونو په برابرولو کې خپل مسولیتونه ادا کړي.

د یاد ولایت د کډوالو چارو رییس بازمحمد عبدالرحمن ویلي، د تورخم له لارې هره ورځ سلګونه کورنۍ افغانستان ته راځي.

نوموړي د ثبت، تثبيت او لومړنيو خدماتو پر جریان معلومات ورکړي او د احتمالي زیاتوالي په صورت کې یې د لا زياتو تدابیرو غوښتنه کړې.

همداراز د دې ولایت د اقتصاد ریيس مولوي عطاء الرحمن فاتح، د عامې روغتیا ریيس مولوي امین الله شريف او نورو سکتوري ادارو مسولینو په تورخم کې د موجودو خدمتونو، نيمګړتياوو او د همغږۍ اړتياوې بیان او په خپله برخه کې يې عملا د چمتووالي ډاډ ښودلی.

د ملګرو ملتونو اړوند بنسټونو OCHA، WFP، IOM، UNICEF، WHO  او د اکبر غړو موسسو استازو د خپلو راتلونکو پلانونو، موجودو امکاناتواو مرستو څرنګوالی روښانه کړی دی.

دوی ژمنه کړې، چې یاد وړاندیزونه به له مرکزي دفترونو سره شريک کړي او د بېرته راستنېدونکو لپاره به د مرستو بهیر پیاوړی کړي.

کرنې وزارت وايي؛ د ننګرهار کانال شرکت، د شاتو مچیو روزنې صنعت د پراختیا او د مالدارۍ سکتور د پیاوړتیا په پار د شاتو مچیو روزونکو سره په ګډه هڅې پیل کړي دي، ترڅو په دې ولایت کې د شاتو مچیو روزنې صنعت ته وده او پراختیا ورکړي.

د ننګرهار کانال شرکت د مسولينو په وينا، د دې کانال په څلورګونو فارمونو کې اوسمهال د  شاتو مچیو روزنې سکټور په غوړېدو دی او په دې برخه کې ګڼ شمېر هېوادوال په کاروبار بوخت دي.

د ننګرهارکانال په شته فارمونو کې د مچیو د روزنې زمینه برابره ده او دا مهال د هېواد د نورو ولایتونو څخه ډېرو کسانو مچۍ ننګرهار کانال یادو فارمونو ته راوړي دي، چې ‌ورته روزنه ورکړي او ترې ښه شات ترلاسه کړي.

د شاتو کاروباریان وايي، چې پلوڅه، شینشوبې او د بېرې شات په ننګرهارکې ډېر مینه وال لري.

باید وویل شي، چې ننګرهار کانال پخپلو شته فارمونو کې د شاتو مچیو روزنې او ترې سوچه شات ترلاسه کولو په موخه کابو ۲۳ زره د بېرې ونې کرلي دي.

افغانستان د شاتو مچيو روزلو او شاتو توليد لپاره مناسبه هوا او چاپېريال لري او دا د دې لامل شوې، چې په دې هېواد کې د شاتو مچيو روزلو صنعت ورځ تر بلې وده وکړي.

د کور او ښار جوړولو وزیر شیخ حمدالله نعماني د کابل په ختیځ کې د مسافر وړونکو موټرو د ترمینل په پرانیست غونډه کې ویلي، د ترانسپورټ له وزارت سره د چارو په غوره ترسراوي کې همکار دی.

نوموړي زیاته کړې؛ په کور دننه د کاري زمینو برابرولو په موخه هڅه کوي داسې پروژې ډیزاین کړي، چې خلکو ته د کار کولو زمینه برابره کړي، ترڅو منظمه ښاري وده او پراختیا ورسره رامنځته شي.

شیخ حمدالله نعماني ویلي، ښاري ترانسپورټي ترمینلونه او نورې ورته پروژې کولی شي په کور دننه د کار کولو زمینې برابرې کړي او بهرنیو هېوادونو ته د ځوانانو له قاچاقي سفر مخنیوی وکړي.

ښاغلي نعماني له هېوادوالو غوښتي، چې په ځان کې د اسلام او هېواد مینه پیدا کړي او بیرون ته له تګ څخه ډډه وکړي.

د کور او ښار جوړولو وزیر ویلي، د هېواد د ابادۍ په برخه کې د پردیو په تمه مه کینئ او خپله لاس په کار شئ.

شیخ حمدالله نعماني څرګنده کړې، اسلامي امارت راټولېدونکې پیسې بېرته پر خلکو په شفاف ډول مصرفوي.

نوموړي د خپلو خبرو په دوام ویلي؛ د اسلامي امارت ټول مسولین اسلامي او ملي ګټو ته ژمن دي او پر همدې بنسټ ډیری ودانیزې پروژې پیل شوي، چې یو شمېر یې بشپړې شوي هم دي.

د امریکا په پلازمینه واشنګټن او نورو ښارونو کې زرګونه امریکایانو د ډونالډ ټرمپ او د هغه د سلاکار ایلان ماسک د نویو پالیسیو پر ضد لاریونونه کړي دي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له‌مخې، دا لاریونونه د امریکا د ټولو ایالتونو په شاوخوا یو زر او ۲۰۰ ځایونو کې شوي دي.

د راپورونو له‌مخې، یوازې په واشنګټن کې د «نیشنل مال» په پارک کې له ۲۰ زرو څخه زیات کسان د ټرمپ خلاف راټول شوي وو.

ورته‌مهال د اروپا په برلین، فرانکفورت، پاریس او لندن کې په زرګونو امریکایانو د ټرمپ د کورنیو او بهرنیو پالیسیو خلاف لاریونونه کړي دي.

د کډوالو چارو وزارت وايي؛ د ننګرهار د کډوالو ریاست د راپور پر بنسټ د وري میاشتې په ۱۶مه نېټه د تورخم له فرضي کرښې څخه ۳۱۶ کورنۍ، چې شمېر یې یو زر او ۵۸۹ تنو ته رسیږي، له پاکستان څخه د تورخم د فرضي کرښې له لارې هېواد ته راستنې شوې دي.

یاد وزارت زیاتوي؛ دا کورنۍ د لومړنیو اسانتیاوو د چمتو کېدو په وجه د اړوندو ادارو څخه خوښي څرګنده کړې او غوښتنه یې کړې، چې د جبري شړلو مخه دې ونیول شي، تر څو په خپله خوښه هېواد ته راستانه شي.

په همدې مهال د ننګرهار د کډوالو رییس بازمحمد عبدالرحمن، د ننګرهار مرستیال والي مولوي عزیزالله مصطفی او د اړوندو دولتي ادارو د استازو په ملتیا د تورخم په فرضي کرښه کې د بېرته راستنیدونکو بهیر یې له نږدې کتلی.

مولوي عزیزالله مصطفی د ادارو ترمنځ پرهمغږۍ، د موجودو بنسټونو پر پیاوړتیا او د اړوندومرستندویه ادارو له لوري پر چټکو مرستو ټینګار کړی.

همداراز وړاندیز شوی، چې یوه تخنیکي هیئت د وضعیت د دقیقې ارزونې او لا اغېزمنو اقداماتو لپاره تورخم ته سفر وکړي.

د ننګرهار د کډوالو رییس ډاډ ورکړی، چې بېرته راستنو شویو کسانو ته به د لومړنیو او اساسي اړتیاوو ترڅنګ په نورو برخو کې هم رسېدنه وشي.

د عامې روغتیا وزیر مولوي نورجلال جلالي د کابل په څرخي پله سیمه کې د یوه ترمینل د چارو پرانیستې پر مهال د ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړې توګه د پاکستان له‌ خوا د افغان کډوالو د نیولو او جبري ایستلو په اړه ویلي، چې دغه هېوادونه د افغانستان پرمختګ نه شي زغملی او افغان کډوال له خپل هېواده باسي.

ښاغلي جلالي زیاته کړه، افغانانو د خپلو زحمتونو او هڅو په پایله کې ګڼ شمېر مالونه او شتمنۍ جوړې کړې دي، چې اوس له هغوی څخه اخېستل کیږي او په جبري توګه ایستل کیږي.

هغه له ټولو افغانانو غوښتي، چې خپل هېواد ته راستانه شي او دلته پانګونه وکړي.

د عامې روغتیا وزیر ټینګار کړی، چې افغانستان د ټولو افغانانو ګډ کور دی او اسلامي امارت تل خپلو هېوادوالو ته خدمت کوي.

ملګري ملتونه وايي، چې د مارچ له ۱۸مې راهیسې په غزه کې د اسرائیلي یرغلګرو د بریدونو له بیا پیل وروسته هره ورځ لږ تر لږه ۱۰۰ فلسطیني ماشومان شهیدان او یا ټپیان شوي دي. حال دا چې امریکا د تل په څېر د اسرائیلي رژیم ملاتړ ته دوام ورکړی.

د فلسطیني کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د ادارې (انروا) مشر فېلېپ لازاريني پر خپله اېکس پاڼه لیکلي: “هېڅ شی د فلسطیني ماشومانو وژنه نه‌شي توجیه کولای.”

له دې وړاندې د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق یونیسف ویلي وو، چې د مارچ له ۱۸مې راهیسې په غزه کې د اسرائیلي یرغلګرو د بریدونو له بیا پیل وروسته لږ تر لږه ۳۲۲ فلسطیني ماشومان شهیدان شوي دي.

اسرائیلي یرغلګرو په غزه کې د اوربند هوکړې له لومړي پړاو وروسته یو ځل بیا خپلو بریدونو ته زور ورکړی. په دې بریدونو کې په ورځني ډول د ښځو او ماشومانو په ګډون لسګونه فلسطینیان قرباني کېږي.

تازه نن سهار د غزې په خان یونس کې د اسرائیلي اشغالګرو د بریدونو له امله د یوه خبریال په ګډون ۹ فلسطینیان شهیدان او ګڼ نور ټپیان شوي دي.

د غزې روغتیا وزارت وايي، چې د ۲۰۲۳ د اکتوبر میاشتې له ۷مې راهیسې د اسرائیلي یرغلګرو په بریدونو کې ۵۰ زره او ۶۶۹ فلسطینیان شهیدان او ۱۱۵ زره او ۲۲۵ نور ټپیان شوي دي.

د غزې د دولتي رسنیو مرکز بیا د شهیدانو شمېر له ۶۱ زره او ۷۰۰ ډېر اټکل کړی او ویلي یې دي، داسې انګېرل کېږي چې تر ویجاړیو او خاورو لاندې ورک زرګونه فلسطینیان هم شهیدان دي.

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له ‌مخې، د دې هېواد د کورنیو چارو وزارت په ټول پاکستان کې د افغان کډوالو د نیولو او جبري ایستلو لپاره پراخ عملیات پیل کړي دي.

د پاکستان دا کړنه د ګڼو کورنیو او بهرنېو غبرګونونو سره مخ شوې.

د ملګرو ملتونو سازمان د بشر حقونو څار ادارې د پاکستان دا پریکړه غندلې او دغه لړۍ یې د کډوالۍ له ټولو نړیوالو قوانینو څخه ښکاره سرغړونه بللې ده.

یادې ادارې ویلي: “موږ له پاکستان څخه غوښتنه کوو، چې سملاسي په ډله‌ییزه توګه د افغان کډوالو په زوره ایستلو، نیولو، ګواښلو او نورو فشارونو مخه ونیسي او پرېږدي، چې افغانان په باعزته توګه بېرته افغانستان ته ستانه شي.”

د خیبر پښتونخوا وزیر اعلی علي امین ګنډاپور په یوه خبري کنفرانس کې ویلي، چې هېڅوک افغان کډوال په جبري ډول له خیبر پښتونخوا څخه تر هغو نه‌شي ایستلی، تر څو یې چې بشپړ چمتووالی نه وی نیولی.

نوموړي ویلي: “دا د افغان کډوالو په تړاو د خیبر پښتونخوا ایالت وروستی پیغام دی. ایالتي پولیس او نور وګړي په جبري ډول د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ تر هغو نه‌شي پیلولی، تر څو دوی خپل تصمیم او چمتووالی نه وي نیولی. تر هغو څوک دوی ته څه نه‌شي ویلی، تر څو چې دوی ته د تګ، خوړو او اوسېدو زمینه نه وي برابره شوې او دوی به په خپله خوښه افغانستان ته په با عزته توګه بېرته ستانه شي.”

پاکستان د تېرو درېیو کلونو راهیسې د ټولو نړیوالو او انساني اصولو خلاف سلګونه زره افغان کډوال له دې هېواد څخه په جبري ډول ایستلي دي.

بلخوا د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو و زارت وايي، چې د ننګرهار ولایت د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو ریاست د تورخم له لارې له پاکستان څخه بېرته راستنېدونکو کډوالو ته د ښې رسیدنې او دوی ته د لازمو اسانتیاوو برابرولو په موخه بېړنۍ ناسته کړې.

دوی له ټولو خیریه او مرستندویه بنسټونو غوښتي، چې نویو راستنېدونکو ته له هر اړخه ځانګړې پاملرنه وکړي.

د یادونې وړ ده، چې افغان کډوالو ته د ټاکل شوې نېټې له پای ته رسېدو وروسته پاکستاني حکومت وړمه ورځ په دې هېواد کې د کډوالو نیولو پراخ عملیات پیل کړي او د لسګونه کډوالو د نیولو راپورونه هم ورکړل شوي دي.