د چاپېریال ساتنې ملي ادارې عمومي رییس مولوي مطیع‌الحق خالص د یوه پلاوي په مشرۍ « د شاهین ساتنې درېیم نړیوال فورم» کې د ګډون په موخه روسیې ته سفر وکړ.

د چاپېریال ساتنې ملي اداره وايي، دا لومړی ځل دی چې افغانستان ته په یاد نړیوال فورم کې د ګډون لپاره رسمي بلنه ورکړل شوې ده.

یادې ادارې زیاته کړې، دغه نړیوال فورم د سپتمبر له درېمې څخه تر شپږمې پورې د روسیې د ولادیوستوک ښار په فار ایسټرن فدرال پوهنتون کې ترسره کېږي.

یاد فورم د روسیې د ولسمشر د لارښوونې پر بنسټ په ٢٠٢٣ کال کې د نادرو مارغانو د ساتنې او د ښکاري مارغانو د نسل د ورکېدو د مخنیوي لپاره جوړ شوی دی.

په دې درېیم « نړیوال فورم» کې د ګڼو هېوادونو د چاپېریال ساتنې ادارو استازي، د طبیعت د ساتنې نړیوالې اتحادیې غړي، د څېړنیزو مرکزونو متخصصین او د ایکو- توریزم فعالان ګډون لري.

د فورم د اجنډا مهم ټکي د نادرو ښکاري مارغانو د ساتنې لارې چارې، د طبیعي نفوسو د بیا احیا اغېزمنې طریقې، د روزنې او بیا رغاونې مرکزونو د تجربو شریکول، د غیر قانوني ښکار د مخنیوي تدابیر، د نوې ټیکنالوژۍ کارونه، د عامه پوهاوي لوړول او د ایکو- توریزم وده ده.

د چاپېریال ساتنې ملي ادارې د معلوماتو له مخې، سږکال به په دغه نړیوال فورم کې د «شاهین مارغانو نړیوال لیلام» هم ترسره شي چې د هغې عواید به د شاهین کورنۍ د بیا را ژوندي کولو او د ساتنې مرکزونو، علمي څېړنو او اکولوژیکي ګرځندوی د پراختیا لپاره ځانګړي شي.

د یادې ادارې په وینا، افغان پلاوی به په غونډه کې د افغانستان د نادرو مارغانو د اوسني وضعیت، د هغوی د ساتنې لپاره د دولت او اړوندو ادارو د تدابیرو او راتلونکو عملي پروګرامونو په اړه تفصیلي معلومات وړاندې کړي.

د پلاوي ګډون به دا زمینه برابره کړي چې افغانستان د نورو هېوادونو له بریالیو تجربو ګټه واخلي او په ځانګړې توګه د شاهین د ساتنې او د هغوی د روزنې کلتور ته لا نور پام وکړي.

د یادونې وړ ده، چې د تېرو دوه فورمونو په پایله کې د روسیې، چین، قرغزستان، قزاقستان، منګولیا، متحده عربي اماراتو، بحرین او قطر ترمنځ د «سپین شاهین» د نفوس د ساتنې په اړه ګډه اعلامیه لاسلیک شوې وه.

شاهین د افغانستان د طبیعي شتمنیو له مهمو سمبولونو څخه دی او په اسلامي نړۍ کې ځانګړی ارزښت لري. له همدې امله د افغانستان د پلاوي ګډون په دغه نړیواله غونډه کې د هېواد لپاره یو مهم ډیپلوماتیک او چاپېریالي ګام ګڼل کېږي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې د تېرې شپې زلزلې له قربانیانو سره خواخوږي ښودلې.

د تسنیم خبري اژانس د خبر له‌مخې، دغه راز د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي اعلان کړی، چې هېواد یې افغانستان ته د بېړنیو مرستو، درملنې او بشري مرستو د لېږلو په برخه کې هر ډول چمتووالی لري.

همدارنګه کابل کې د جاپان سفارت د یوې اعلامیې په خپرولو سره د هېواد په ختیځو ولایتونو کې د تېرې شپې له زلزله ځپلو سره خواخوږي ښودلې.

د دې سفارت په اعلامیه کې ویل شوي، چې جاپان وضعیت څاري او د زلزله ځپلو ملاتړ ته چمتو دی.

کابل کې د ترکیې سفارت پر اېکس لیکلي، په دغه زلزله کې د ګڼ شمېر کسانو پر مرګ ژوبلې خواشیني دي.

سفارت زیاته کړې، چې قربانیانو ته رحمت او ټپیانو ته ژر تر ژره د روغتیا غوښتنه کوي او له افغان ولس سره خپله خواخوږي څرګندوي.

د هند د بهرنیو چارو وزیر جی‌شنکر په هېواد کې د تېرې شپې زلزلې له قربانیانو سره خواخوږي او خواشیني ښودلې او ویلي یې دي، هېواد یې له زلزله‌ځپلو سره مرستې او همکارۍ ته چمتو دی. 

د هند د بهرنیو چارو وزیر پر خپله ایکس پاڼه د دې پېښې د شهیدانو کورنیو ته تسلیت ویلی او د ټپیانو د بېړنۍ روغتیا هیله یې څرګنده کړې ده.

تېره شپه شاوخوا ۱۲ بجې د رېښتر په کچه ۶.۲ یوې نسبتاً زورورې زلزلې د هېواد ختیځ ولایتونو په ځانګړې توګه کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتونه لړزولي، چې له امله یې هېوادوالو ته ګڼ شمېر مالي او ځاني زیانونه اړولي دي.

د کورنیو چارو وزارت ویاند مفتي عبدالمتین قانع وایي، چې په کونړ ولایت کې د تېرې شپې د زلزلې له امله د شهیدانو شمېر ۶۱۰ او د ټپیانو شمېر بیا یو زر او ۳۰۰ تنو ته رسېدلی دی.

د ښاغلي قانع په وینا، چې دغې زلزلې ګڼ شمېر کورونه هم ویجاړ کړي دي.

همداراز نوموړي زیاته کړې، چې په ننګرهار ولايت کې ۱۲ تنه شهيدان، ۲۵۵ تنه ټپيان شوي او په لسګونو کورونه هم ویجاړ شوي دي.

په ورته مهال د کورنیو چارو وزیر خلیفه سراج الدین حقاني له لوري د اړوندو ولایتونو والیانو، امنیه‌ قومندانانو، امنیتي او خدماتي ځواکونو ته لارښوونه شوې، چې د پېښو سیمو ته ځانونه ورسوي او پر خپل وخت زلزله‌ځپلو سره د مرستې او همکارۍ ترسره کولو برخه کې کوټلي او هر اړخیز ګامونه پورته کړي.

د همدې پر بنسټ زموږ ټول امنیتي، خدماتي، صحي، ترانسپورتي، غذايي او اړوند ټیمونه خپلو مرستو ته چټکتیا ورکړي، ترڅو له زیانمنو شویو هېوادوالو سره هر اړخیزه او پوره مرسته وشي.

همدارنګه کابل کې د جاپان سفارت د یوې اعلامیې په خپرولو سره د هېواد په ختیځو ولایتونو کې د تېرې شپې له زلزله ځپلو سره خواخوږي ښودلې.

د دې سفارت په اعلامیه کې ویل شوي، چې جاپان وضعیت څاري او د زلزله ځپلو ملاتړ ته چمتو دی.

د لوړو زده کړو وزیر شیخ ندا محمد ندیم د غزني تخنیکي پوهنتون اتمې دورې د محصلینو د فراغت په مراسمو کې کې ګډون او وینا کړې.

په دې اړه جوړو شویو مراسمو کې د چارو ادارې لوی رییس شیخ نورالحق انور، د امر با المعروف او نهي عن المنکر وزارت نظامي مرستیال، د مرکزي دارالافتاء غړی مفتي محمد طاهر احمد، د امارتي ادارو یو شمېر استازو، د غزني تخنیکي پوهنتون رهبري پلاوي، استادانو، محصلینو او د فارغو محصلینو د کورنیو غړو ګدون کړی و.

شیخ ندا محمد ندیم فارغو محصلانو ته په خطاب کې ویلي: « نظام تاسو ته اړتیا لري تاسو هڅه وکړئ، چې د خپل مسلک او رشتې اړوند د افغانستان په بیارغونې او پرمختګ کې ونډه واخلئ او له شته فرصت څخه ښه استفاده وکړئ.»

نوموړي زیاته کړې، چې د دې نظام ساتنه ستاسو ځوانانو مسولیت دی او موږ ټول باید د نظام په هغو چارو کې مرسته وکړو کوم، چې ورته اړتیا وي او نظام ورسره لا غښتلی کېږي.

ښاغلي ندیم همدارنګه له فارغ شويو محصلینو غوښتي، چې د افغانستان د دښمنانو دسیسو او بې ځایه تبلیغاتو ته د پام نه کوي او په خپل هېواد کې دې پاتې شي، ځکه دا وطن د ټولو کور دی او پر ټولو یو شان حق لري.

همدارنګه په دغه غونډه کې د چارو ادارې لوی رییس شیخ نورالحق انور په خپلو خبرو کې یادو محصلینو ته د مبارکۍ ویلو ترڅنګ، د دوی پر زده کړو، د استاد، نصاب او تحصیلي چاپېریال پر اغېزو مفصلې خبرې کړې دي.

د امر بالمعروف او نهي عن المنکر وزارت نظامي مرستیال، د غزني ولايت مرستيال والي، د غزني تخنیکي پوهنتون رسیس او يو شمېر نورو علماء کرامو او مشرانو هم د بېلا بېلو موضوعاتو په اړه ارزښتناکې خبرې کړې دي.

د یادونې وړه ده، چې د غزني تخنيکي پوهنتون له اتمې دورې الکترو میخانیک او جيولوژي او کانونو له پوهنځیو څخه ۱۴۴ تنه انجنیران فارغ او ټولنې ته د خدمت په موخه وړاندې شول.

د ټولګټو وزارت ویاند محمد اشرف حق‌شناس وایي، چې د جلال – اباد کونړ لویه لاره چې تېره شپه د زلزلې او ځمک‌ښوېدنې له امله د ترافیکو پرمخ تړل شوې وه، بېرته پرانیستل شوه.

د نوموړي په وینا، چې د ټولګټو وزیر ملا محمد عیسی ثاني هم ننګرهار ولایت ته سفر کړی او د کونړ او ننګرهار ولایتونو د ټولګټو رییسانو او اداري ټیمونو ته یې امر کړی، چې له نورو ټیمونو سره په همغږۍ دې د لارو پاکولو سربېره زلزله ځپلو هېوادوالو سره نورې اړینې همکارۍ وکړي.

د یادونې وړ ده، چې دا مهال په سیمه کې د ځمکې خوځښتونه لیدل کیږي او په سیمه کې د یاد وزارت ټیمونه د لارو د پاکولو لپاره چمتو دي.

 دغه راز ښاغلي حق‌شناس زیاته کړې، چې د کونړ ولایت د مزاردرې او د ديوه ګل درې سرکونه هم د وسایطو د تګ او راتګ پرمخ تدل شوې دي، چې د نورو ادارو د ګمارل شویو ټیمونو په همکارۍ سره یې د پاک کولو چارې کړندۍ روانې دي او هڅه کوي چې یاد مسیرونه بیرته پرانیزي.

د ټولګټو وزارت رهبري د یادې زړه بوږنونکې پیښې شهیدانو ته د اللهﷻ له ستر دربار څخه د جنت الفردوس او ټپیانوته د بېړنۍ روغتیا غوښتنه کوي.

د کونړ له پېښو سره د مبارزې او چمتووالي ریاست مسولینو ملي راډیو تلویزیون ته ویلي، چې د وروستیو شمېرو له مخې د دې ولایت په وټه‌پور، ماڼوګي، چپه دره، څوکۍ او نورګل ولسوالیو کې د تېرې شپې زلزلې له امله تراوسه نږدې ۵۰۰ هېوادوال شهیدان شوي او نږدي زر تنه نور ټپيان دي.

د یادې ادارې په وینا، تراوسه هم ګڼ شمېر کسان تر خاورو لاندې دي او د ارقامو د لوړېدو احتمال شتون لري.

همدارنګه د هېواد په ختیځو ولایتونو کې د تېرې شپې زلزله ځپلو هېوادوالو د مرستې په موخه سیمې ته د ملي اسلامي اردو د ژغورنې ټیمونه رسېدلي او هلته په خدمت بوخت دي.

دغه‌راز د هوايي ځواک له لوري د زلزلې له سيمې څخه د ټپیانو لېږد په چټکۍ سره روان دی.

همدارنګه په افغانستان کې د ملګرو ملتونو استازولۍ د هېواد په یو شمېر ختیځو ولایتونو کې د تېرې شپې له زلزله ځپلو سره خواخوږي ښودلې ده.

دغه سازمان ویلي دي، چې د دوی ډلې په سیمه کې شتون لري او له زیانمنو کسانو سره بېړنۍ مرستې کوي.

تېره شپه شاوخوا ۱۲ بجې د رېښتر په کچه ۶.۲ یوې نسبتاً زورورې زلزلې د هېواد ختیځ ولایتونو په ځانګړې توګه کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتونه لړزولي، چې له امله یې هېوادوالو ته ګڼ شمېر مالي او ځاني زیانونه اړولي دي.

د سرچینو په وینا، د کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتي روغتونونو ته د یادې زلزلې له امله د ټپیانو د لېږدونې بهیر دوام لري، خو لا تر اوسه یې کره شمېر نه دی مشخص شوی.

د چین ولسمشر شي جین پینګ د شانګهای همکاریو سازمان ناسته کې ویلي، چې د دې سازمان امنیتي مجموعه اوس سیمه کې د سولې او ثبات ساتلو لپاره “زیات مسوولیت” لري.

د نړیوالو رسنیو د راپور پر بنسټ، دغه راز شي جین پینګ د ټولو ښکېلو طرفونو پر اجماع په ټینګار سره ویلي، چې د شانګهای همکاریو سازمان ماموریت د دې سازمان د غړو هېوادونو پرمختګ او هوساینه ده.

یاد سازمان په وروستیو کلونو کې خپل غړیتوب پراخ کړی څو د هند، پاکستان، ایران او بیلاروس په څېر سیاسي ځواکمن هېوادونه د بشپړو غړو په توګه شامل کړي.

د یادونې وړ ده، چې د شانګهای همکاریو سازمان ناسته تېره ورځ ( یک شنبه، د اګسټ ۳۱مه) د چین په تیانچین ښار کې د ۲۰ هېوادونو د مشرانو په ګډون پیل شوه او نن به هم دوام لري.

 د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر اخوند تېره ورځ د روان ۱۴۰۴ لمریز کال د وږي په نهمه نېټه په بغلان ولایت کې د غوري سیمنټو د درېیمې کارخونې د رغنیزو چارو د پيل پرانیسته وکړه.

ملا عبدالغني برادر اخوند په هېواد کې دننه د سیمنټو تولید او په دې برخه کې ځان ‌بسیاینې ته د رسېدو لپاره د دې کارخونې پرانیستل مهم بللي او ویلي یې دي، صنعتي کېدل د هر هېواد د لویو اهدافو په سر کې قرار لري؛ هغه هېوادونه چې په بېلابېلو برخو کې تولیدي کارخونې لري، نه یوازې په کور دننه د هېوادوالو اړتیاوې پوره کوي؛ بلکې د اضافي تولید له امله صادرات هم کوي.

نوموړي زیاته کړې، تولیدي کارخونې د هېواد د ملي تولید او ملي عوایدو په لوړېدو او د ملي اقتصاد په پیاوړتیا کې اساسي رول لري.

ښاغلي برادر اخوند ویلي، د غوري سیمنټو د درېیمې کارخونې د تولید په پيل سره به د هېواد د سمینټو اړتیا لویه برخه په کور دننه پوره شي، صنعت به پراختیا پيدا کړي، له هېواد څخه به د اسعارو وتلو مخنیوی وشي، د ودانیزو چارو په تسهیل او تسریع او د سیمنټو په نرخ کې به ثبات رامنځته شي، ډېرو هېوادوالو ته به کار پیدا او په لویه کې به د صنعتي افغانستان پر لور مهم ګام واخیستل شي.

 د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال زیاته کړې، افغانستان تر ډېره پر بهرنیو وارداتو متکي دی او د ملي بودیجې زیات رقم هم د وارداتو په مقابل کې ورکول کېږي، په داسې حال کې چې له بهر واردېدونکي توکي له یوې خوا قیمته تمامیږي او له بلې خوا پایداره او ډاډمنه سرچینه نه ګڼل کېږي.

د نوموړي په خبره، د هېواد په داخل کې د تولید دا ډول کارخونې کولی شي، چې په تدریجي ډول پر بهرنیو وارداتو د هېواد اتکا راکمه او د یو تولیدي افغانستان پر لور اساسي ګامونه واخیستل شي.

په پای کې د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال د غوري سیمنټو د درېیمې کارخونې له مسوولینو غوښتي، څو د یادې کارخونې چارې له منل شویو معیارونو سره سمې په پوره صداقت پرمخ بوځي او له هر ډول کاري او تخنیکي غفلت څخه ډډه وکړي.

د یادونې وړ ده، چې د غوري سیمنټو پر درېیمې کارخونې ۸۶.۸ میلیون ډالر لګښت راځي چې د جوړېدو چارې به یې په ۱۸ میاشتو کې د ملي پراختیا شرکت له لوري بشپړې شي.

دغه‌راز یاد کارخونه به د دې درېیمې کارخونې د چارو په بشپړېدو سره په ۲۴ ساعتونو کې د پینځه زره ټنه سیمنټو د تولید ظرفیت پیدا کړي.

له پېښو سره د مبارزې ملي ادارې ویلي، د هېواد په ختیځ زون کې د تېرې شپې زلزلې له امله یو شمېر هېوادوال شهیدان شوي او خلکو ته درانه مالي زیانونه اوښتي دي.

دغې ادارې په خپره کړې اعلامیه کې د لوی رییس ملا نورالدین ترابي له قوله ویل شوي، چې د پېښې له امله د قربانیانو کورنیو سره خپله ژوره خواخوږي او غمشریکي څرګندوي او د ټپیانو د بېړنۍ روغتیا هیله کوي.

ترابي زیاته کړې، د ادارې ولایتي کارکوونکي زیانمنو شویو کورنیو ته رسېدلي او بېړنۍ مرستې یې ورسره کړي دي.

نوموړي همدارنګه ډاډ ورکړی، چې ډېر ژر به یو مجهز ټیم د اړینو توکو سره زلزله ځپلو سیمو ته واستول شي.

د اسلامي امارت ویاند مولوي ذبیح‌الله مجاهد د هېواد په ځينو ولايتونو کې د تېرې شپې د نسبتاً زورورې زلزلې له امله خواشيني ښودلې او ويلي يې دي، چې له مرکز او نږدې ولايتونو څخه د مرستې رسولو ډلې زلزله ځپلو سيمو ته استول شوي دي.

ښاغلي مجاهد زیاته کړې، چې د خلکو د ژغورلو په موخه به له شته ټولو امکاناتو ګټه واخیستل شي.

تېره شپه شاوخوا ۱۲ بجې د رېښتر په کچه ۶.۲ یوې نسبتاً زورورې زلزلې د هېواد ختیځ ولایتونو په ځانګړې توګه کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتونه لړزولي، چې له امله یې هېوادوالو ته ګڼ شمېر مالي او ځاني زیانونه اړولي دي.

د سرچینو په وینا، د کونړ، ننګرهار او لغمان ولایتي روغتونونو ته د یادې زلزلې له امله د ټپیانو د لېږدونې بهیر دوام لري، خو لا تر اوسه یې کره شمېر نه دی مشخص شوی.