ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت وايي، اوسمهال په هېواد کې د لوی مقیاس ۲۹ او کوچني مقیاس ۱۷۵ کانونو د اکتشاف او کیندنې چارې روانې دي.
یاد معاونیت زیاته کړې، په دې کانونو کې سرپنټین، کرومایټ، تالک، سره زر، ګچ، چونه، مالګه سرب، جست، کلیست، رخام، ټراورټین، ډبرو سکاره، یاقوت، سیمنټو خام مواد، باریت، اوسپینه، مس او داسې نور منرالونه شامل دي.
د یاد معاونیت په وینا، د کانونو په پروژه کې په ټولیز ډول شاوخوا ۱۷۰ زره هېوادوال په مستقیم او غیر مستقیم ډول په کار بوخت دي.
د امریکا او روسیې ولسمشرانو د اوکراین د کشالې په اړه په الاسکا ایالت کې سره وکتل.
د راپورونو له مخې دا ناسته، چې د بندو دروازو تر شا یې شاوخوا درې ساعته دوام کړی، له کومې هوکړې پرته پای ته رسېدلې ده.
ډونالډ ټرمپ له دې کتنې وروسته په یوه خبري غونډه کې ویلي، چې خبرې اترې “رغوونکې” وې او “زیات پرمختګونه” پکې شوي دي.
ټرمپ زیاته کړې، “دوی به په اونۍ کې د زرګونه کسانو د وژل کېدو مخه ونیسي.” د نوموړي په خبره “ولسمشر ولادیمیر پوتین هم غواړي، چې زما غوندې همدې موخې ته ورسېږي.”
نوموړي دغه راز له فاکسنیوز سره په خبرو کې ټینګار کړی، چې د روسیې او اوکراین ولسمشران به ډېر ژر د سولې هوکړې ته د رسېدلو په موخه لیدنه وکړي.
د روسیې ولسمشر هم د خبري کنفرانس پر مهال د شخړې پای ته رسولو ته لېوالتیا ښودلې او ټینګار یې کړی، چې روسیه اړتیا لري تلپاتې او اوږدمهاله هوکړې ته د رسېدو لپاره د جګړې اصلي لاملونه له منځه یوسي.
همدارنګه پوتین په یوه اعلامیه کې د “اوکراین د امنیت تضمین” په برخه کې د چمتووالي اعلان کړی، خو زیاته کړې یې ده، چې د روسیې ټولې اندېښنې باید په پام کې ونیول شي.
اسلامي امارت څلور کاله وړاندې د افغانستان حاکمیت ترلاسه کړ. هممهاله نړۍ له کابل سره سیاسي اړیکې په ټپه ودرولې او نړیوالو سازمانونو هم خپل فعالیتونه بند کړل. اسلامي امارت د خپل متوازن سیاست پر مټ بېرته له سیمې او نړۍ سره اړیکې جوړې او پراخه کړې او یوناما، اروپايي ټولنې او د اسلامي همکاریو سازمان په افغانستان کې فعالیت پيل کړ.
پر افغانستان د اسلامي امارت له بیا واکمنۍ وروسته په څلورو کلونو کې له ګاونډیو او د سیمې او نړۍ له یو شمېر هېوادونو سره سیاسي او ډیپلوماټیکې اړیکې پراخه شوې.
روسیې اسلامي امارت په رسمیت وپېژانده او پینځو هېوادونو په رسمي توګه د افغانستان نوي سفیران ومنل، چې په نړۍ کې د افغانستان د فعالو سفارتونو او استازولیو شمېر ۴۱ ته ورسېد.
په دې موده کې د افغانستان د وضعیت په تړاو د دوحې بهیر او د ملګرو ملتونو په ګډون لویې نړیوالې ناستې وشوې، چې د یو شمېر هېوادونو استازو له افغانستان سره د بشري مرستو تر څنګ له اسلامي امارت سره پر تعامل او مثبت دریځ ټینګار وکړ.
په تېرو څلورو کلونو کې د اسلامي امارت لوړ پوړو مسولینو متحده عربي اماراتو، ترکیې، ایران، پاکستان، قطر، عمان، روسیې، ترکمنستان او د چین په شمول یو شمېر هېوادونو ته د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا په موخه سفرونه کړي او تر څنګ یې په یو شمېر نړیوالو غونډو کې ګډون او ویناوې کړې دي.
کابل د افغانستان د سیمهییزې همکارۍ ابتکار کنفرانس کوربتوب کړی او د قطر، روسیې، اوزبیکستان، تاتارستان، پاکستان، ایران او امریکا په ګډون د یو شمېر هېوادونو لوړ پوړي پلاوي هم د دوه اړخیزو اړیکو د پیاوړتیا او ستونزو د حل په موخه کابل ته راغلي دي.
په کابل کې د هېوادونو د فعالو سفارتونو او استازولیو شمېر ۲۳ ته رسېدلی او المان ته د ډیپلوماټانو د لېږلو تر څنګ د پینځو هېوادونو له لوري په رسمي توګه د اسلامي امارت د سفیرانو په منلو سره د افغانستان د فعالو سفارتونو او استازولیو شمېر ۴۱ ته لوړ شوی دی.
همدارنګه د امریکا حکومت د اسلامي امارت د کورنیو چارو د وزیر خلیفه سراج الدین حقاني تر څنګ، د عبدالعزیز حقاني او یحیی حقاني پر سر اېښودل شوې جایزې لرې کړې. روسیې، قرغېزستان او قزاقستان د اسلامي امارت نوم د ممنوعه ډلو له لېست څخه وایست او روسیې د افغانستان اسلامي امارت په رسمیت وپېژانده.
اسلامي امارت د امریکا او لوېدیځ په ګډون د نړۍ له ټولو هېوادونو سره په دوه اړخیز درناوي ولاړو اړیکو د ټینګار تر څنګ ویلي، چې هېوادونه دې د اسلامي امارت د رسمیت پېژندلو په برخه کې د روسیې لاره وڅاري.
د احصایې او معلوماتو ملي اداره وايي، چې د کابل ښار سرای شمالي وېشڅانګې له لارې د روان ۱۴۰۴ کال له پیل تر اوسه ۲۰ زره تنو ته برېښنایي پېژندپاڼې وېشل شوې دي.
د سرای شمالي برېښنایي پېژندپاڼو وېشڅانګې عمومي مدیر وحیدالله وحیدي وايي، چې په ورځني ډول شاوخوا ۶۰۰ غوښتونکو ته، چې دې څانګې ته مراجعه کوي، خدمتونه وړاندې کېږي.
ښاغلی وحیدي زیاتوي، مراجعینو ته د لا زیاتو اسانتیاوو په موخه، د نفوسو د احوالو ثبت خدمتونو ریاست په انګړ کې چې په سرای شمالي کمپلېکس کې موقعیت لري، د میوندبانک څانګه فعاله شوې چې د دې څانګې او یاد ریاست مراجعین پهکې له سرګردانۍ او وخت ضایعکېدو پرته خپلې بانکي تعرفې تحویلولی شي.
د یادونې وړ ده، چې د برېښنایي پېژندپاڼو وېشڅانګو مدیریتونو او ولایتي ریاستونو ته د تابعیت پېژندپاڼو ځینو اصلاحي صلاحیتونو په تفویض او په دې څانګو کې د میوند بانک څانګو په رامنځتهکېدو هېوادوالو ته زیاتې اسانتیاوې رامنځتهشوې دي او د وخت له ضایعکېدو پرته اړوند خدمتونه ترلاسه کولی شي.
د تېرو څو لسیزو ناخوالو له امله په پراخه کچه افغانان ګاونډیو او د نړۍ هېوادونو ته کډوال شول چې ډیری یې له ګڼو ستونزو سره مخامخ وو.
د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، تېرو څلورو کلونو کې له بهرنیو هېوادونو څخه څه باندې ۶ میلیون ١٤٩ زره او ١٨٧ افغانان بېرته هېواد ته راستانه شوي دي.
که څه هم دغه څلور کلن مزل د افغان کډوالو لپاره تر ټولو له ستونزو، ننګونو، او کړاونو ډک وو، خو اسلامي امارت د بېرته راستنېدونکو ښه مدیریت کړی او د دوی لپاره يي په کور دننه د ژوند ټولې اسانتیاوې برابرې کړې دي.
پاکستان او ایران په ۱۹۷۹ زېږدیز کال کې پر افغانستان د پخواني شوروي اتحاد له یرغل راهیسې د زیات شمېر افغان کډوالو کوربه دی، چې شاوخوا ۹،۸ میلیون افغان کډوال اوس هم په دغه هېوادونو کې مېشت دي.
دغو هېوادونو که څه هم له څو لسیزو راهیسې د افغان کډوالو کوربتوب کړی، خو ورسره جوخت له تېرو څلورو کلونو راهیسې په یادو هېوادونو کې د خپلمنځي امنیتي، اقتصادي او سیاسي کړکیچونو له امله یې په جبري ډول د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ په داسي حال کې پیل کړه، چې وهل، ټکول، بې عزتي او د شتمنېو ګرځول پکې شامل و.
د اسلامي امارت دغه څلور کلن مزل کې د سیمې او نړۍ هېوادونو په ځانګړې ډول ایران او پاکستان له افغان کډوالو سره د نړیوالو اصولو خلاف چلند وکړ، هغوي ته يي ستونزې رامنځته کړې چې د زور زیاتي دغه لړۍ له پراخو کورنیو او بهرنیو غبرګونونو سره مخامخ شوې.
که څه هم افغان کډوال له څو لسیزو راهیسې پاکستان او ایران کې د کډوالۍ شپې او ورځې سبا کوي او په خصوصي سکټور کې يې هم د یادو هېوادونو په اقتصادي وده کې پراخه برخه اخیستې او شمنتۍ يې دغو هېوادونو کې شته، خو ګاونډي هېوادونه د دوي د ستایلو پر ځای د نړیوالو اصولو خلاف د دوی د ایستلو لړۍ د پیل ترڅنګ د هغوی شتمني هم ایساره کړه.
اسلامي امارت د تېر څلورو کلونو پر مهال ګاونډیو هېوادونو کې د افغان کډوالو د حقونو خوندیتوب په برخه زیاتې هڅې کړي او له نړیوالو اړونده بنسټونو سره يې وخت په وخت ناستې لرلې، په دغه لړ کې د اسلامي امارت د مشرتابه ۱۵۷ ګڼې د فرمان پر بنسټ د مولوي عبدالسلام حنفي په مشرۍ د ۳۱ لوړ رتبه مسولینو په ګډون د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمیسیون رامنځته شو، چې موخه له ګاونډیو هېوادونو د بېرته راستنیدونکو ستونزو ته پر وخت رسېدنه وشي.
د ګاونډیو هېوادونو له لورې د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ د شدت ترڅنګ د اسلامي امارت مسوولین وايي، نړیوالې ټولنې په هغه ډول خپل مسوولیت ندی ادا کړی کوم چې ورته اړتیا لیدل کیږي.
دا چې نړیوالې ټولنې خپلو ۷۰ سلنو بشري مرستو کې کموالی راوستی خو اسلامي امارت په لنډه موده کې وتوانید چې د بېرته راستنېدونکو لپاره د مېشتېدنې لنډمهال کمپونو جوړولو، زده کړو، روغتیايي چوپړونو، ښارګوټو جوړولو، او بېلابېلو برخو کې اسانتیاوې برابرې کړې دي.
دغه لړ کې اسلامي امارت په کور دننه ټولو بېرته راستنېدونکو پانګوالو ته د پانګونې ټولې اسانتیاوې برابرې کړې دي.
هاخوا بیا د کډوالۍ نړیوالې ادارې مسوولینو د بېرته راستنېدونکو وضعیت له نږدې وڅاره، دوی وايي د ملګرو ملتونو د کډوالۍ ادارې په افغانستان کې د اسلامي امارت او د بېرته راستنېدونکو افغانانو ترڅنګ ولاړې دي.
څلور کاله وړاندې د (۱۴۰۰ کال د زمري پر ۲۴مه) د افغانستان اسلامي امارت بیا ځلې پر افغانستان واکمن شو. په تېرو څلورو کلونو کې یې په سیاسي او اقتصادي ډګر کې چټک مزل وکړ.
مولوي ذبیح الله مجاهد وايي، چې اسلامي امارت په تېرو څلورو کلونو کې له نړۍ سره د سیاسي اړیکو د پياوړتیا ترڅنګ هغه سترې سیمهییزې پروژې پیل کړې، چې خلک يې له کلونو راهیسې پيل ته په تمه وو.
په دې موده کې د سترو سیمهییزو پروژو د پيل تر څنګ اسلامي امارت په اقتصادي برخه کې د هېواد د ځانبسیاینې په موخه جدي کار کړی او د لویو پروژو، اوبو مهارولو او سړک جوړونې په برخو کې یې د پام وړ هڅې کړې دي.
په تېرو څلورو کلونو کې د قوشتیپې، ټاپي، ټاپ، کاسا زر او له تورغونډۍ څخه تر هرات او هرات-خواف د اوسپنې پټلۍ په څېر د سترو پروژو چارې پيل شوې دي.
د اقتصاد وزارت بیا وايي، چې په تېرو څلورو کلونو کې د اسلامي امارت له لوري د سترو سیمهییزو او په کور دننه د لویو او کوچنیو پروژو په پیل سره د هېواد په اقتصادي وده کې د پام وړ پرمختګ شوی، د بېوزلۍ کچه راټیټه شوې او زرګونه خلکو ته د کار زمینه برابره شوې ده.
د اقتصادي چارو د شنونکو په اند، اسلامي امارت په تېرو څلورو کلونو کې د بشپړ امنیت په ټینګولو سره دې ته زمینه برابره کړې، چې سترې سیمهییزې پروژې پیل شي، د هېواد اقتصاد چټکه وده وکړي او نړیوال پانګوال افغانستان کې پانګونې ته لېواله شي.
اسلامی امارت واک ته له رسېدو سره سم له سیمې او نړۍ سره په اقتصادي ډګر کې خپله تګلاره اقتصاد محوره اعلان کړه، چې پر بنسټ یې په تېرو څلورو کلونو کې د سترو سیمهیيزو پروژو پلي کولو ته لاره هواره شوه.
دغهراز نړیوال سترپانګوال هم لېواله دي، چې په افغانستان کې د برېښنا او کانونو په برخه کې په میلیاردونو ډالر پانګونه وکړي.
د اسلامي امارت له بیا واکمنېدو راهیسې د عمومي عفوې فرمان وروسته له افغان شخصیتونو سره د اړیکو کمېسیون جوړ شو.
تېرو څلورو کلونو کې اسلامي امارت د سیاسي، اقتصادي، کلتوري او ټولنیزو لاسته راوړنو ترڅنګ توانېدلی چې د اسلامي امارت د مشرتابه د عمومي عفوي تر فرمان وروسته د ۱۴۰۱ لمریز کال د وري میاشتې په څلورمه نېټه د افغاني سرې میاشتې ټولنې اوسنی رییس شیخ شهاب الدین دلاور په مشرۍ له افغان شخصیتونو سره د اړیکو کمېسیون جوړ کړي، چې موخه يي هېواد ته د تېرې ادارې تللي افغان شخصیتونو او چارواکو رابلل او دلته ورته د بیا مېشتېدنې زمینه برابرول دي.
د دغه کمېسیون د مسوولینو په خبره، اسلامي امارت ټولو بېرته راستنېدونکو افغان شخصیتونو ته د خوندیتوب کارتونه ویشلي او ډاډ ورکوي، چې هيڅوک نشي کولی دوی ته په سیاسي برخه کې ستونزي جوړي کړي.
په دغه موده کې د تیرې ادارې یو شمېر راستانه شوې چارواکي وايي، د اسلامي امارت له لوري د عمومي عفوې، بنسټیزو چارو ترسره کولو او سراسري امنیت هېواد ته راګرځولي دي.
له افغان شخصیتونو سره د اړیکو کمېسیون د معلوماتو له مخې، د دغه کمېسیون له پیل راهیسې تر اوسه پورې شاوخوا یو زر او ۲۳۷ تنه د تېرې ادارې د بېلابېلو موقفونو افغان شخصیتونه د یاد کمېسیون له لارې بېرته هېواد ته راستانه شوي دي.
افغانستان د سوداګرۍ په څلورکلن مزل کې له لوړو ژورو سره مخ و او محدودیتونو یې لارې تړلې وې. خو اسلامي امارت د اقتصاد محوره پالیسۍ او مثبت تعامل پر مټ د سیمې او ګاونډیو هېوادونو تر څنګ له اروپا او مریکا سره سوداګریز تارونه وغځول. افغانستان اوسمهال په شمار له سلو زیاتو هېوادونو سره راکړه ورکړه لري.
کله چې اسلامي امارت بیا ځلې پر افغانستان حاکم شو، د سوداګرۍ پر وړاندې د لارو تړل کېدو ترڅنګ بانکونه هم تر تعزیراتو لاندې شول او د افغانانو شتمني کنګل شوه، چې لا هم نه ده ازاده شوې. له دې ټولو خنډونو سره-سره افغانستان د سوداکرۍ کچه شاوخوا ۱۳ ملیارده ډالرو ته رسولې ده.
پاکستان، ایران، هند، چین، روسیه او اوزبیکستان اوسمهال د افغانستان تر ټولو مهم سوداګریز شریکان دي.
اسلامي امارت هڅه کوي، چې د بندرونو په معیاري کولو سره افغان سوداګرو ته نوې لارې پرانیزي.
د سوداګرۍ او پانګونې خونه، چې د سوداګرۍ په لاره کې د خنډونو لرې کولو او د سواګرو د ملاتړ په برخه کې کار کوي، وایي، چې څلور کاله وړاندې له نړۍ سره د افغانستان اړیکې پرې شوې، خو اوس ېې تر پخوا مزل لا ګړندی دی.
د سیمې، ګاونډ او نړۍ له هېوادونو سره د سوداګرۍ د پراختیا تر څنګ اسلامي امارت صنعت ته ډېره پاملرنه کړې او افغانستان دا مهال په ډېرو برخو کې پر ځان بسیا شوی، زرګونه فابریکې فعالې شوې او په افغانستان کې ګن شمېر تولیدي توکي بهرنیو هېوادنو ته صادرېږي.
که څه هم د افغان سوداګرۍ په لاره کې لا خنډونه شته، خو د اسلامي امارت روانې هڅې به افغانستان یو ځل بیا د سیمې او نړۍ له بازارونو سره ونښلوي او د اقتصادي ځانبسیاینې پر لور به ګامونه ګړندي کړي.
د المپيک، بدنی روزنې او ورزش عمومي رياست کابل کې د اسلامي امارت د فتحي او بیا واکمنېدو څلورمه کالیزه په ورزشي نندارو او جشن سره ونمانځله.
په دې اړه جوړو شويو مراسمو کې د المپيک، بدنی روزنې او ورزش عمومي ریيس مولوي احمدالله وثيق، د دې ادارې فني او مسلکي مرستيال حافظ احمد جان ځدراڼ، د ورزش ادارې ریيسانو او مشاورينو، د کابل امنيه قوماندان مولوي ولي جان حمزه، د بېلابېلو فدراسيونونو ریيسانو، د بېلابېلو ورزشي رشتو ورزشکارانو او عامو خلکو ګډون کړی و.
یاد مراسم د ورزشکارانو په رژې سره پيل شول، چې د جشن په جريان کې د پارکور، جمناسټيک، ووشو او تورې وهنې ورزشکارانو له لورې په زړه پورې نمايشات نندارې ته وړاندې کړل شول، چې د حاضرينو، د هېواد د ورزش ادارې او د اسلامي امارت د مسوولينو له لوري وستايل شول.
مولوي احمدالله وثيق په خپلو خبرو کې، د اسلامي امارت د برياليتوب او د دې وياړلې ورځې مبارکي ټولو هېوادوالو او ورزشکارانو ته وويله او په ټول هېواد کې يې پر سراسري امنيت او ارامۍ خوښي وښوده او زياته يې کړه، چې دغه ډول پروګرامونه، د ملي يووالي او خوښۍ نښه ده.
همدارنګه، د اطلاعاتو او کلتور وزارت غړي مولوي عبدالحق حماد هم د اسلامي امارت د فتحې ورځ يو له پرتمينو ورځو او د هېواد د سرلوړۍ لپاره له وياړه ډکه وبلله او په دغه مراسمو کې يې د بېلابېلو رشتو د ورزشکارانو په ګډون خوښي وښوده.
د مراسمو په پای کې د بېلابېلو ورزشونو ډلې د کابل ښار سړکونو ته ووتلې او د نندارو په وړاندې کولو سره یې دا له ویاړه ډکه ورځ په شور او ولولو ونمانځله.
تېره ورځ د اسلامي امارت د بریا او د امریکایي اشغال د پای ته رسېدو څلورمه کلیزه وه او په ټول هېواد کې په پراخو ولسي مراسمو ونمانځل شوه.
په پکتیا ولایت کې دغه ورځ د اطلاعاتو او کلتور ریاست له لوري د ګردېز ورزشي لوبغالي کې د سلګونه ګډونوالو په ګډون کې ونمانځل شوه.
د پکتیا مرستیال والي شیخ انعامالله صلاحالدین ویلي:”د زمري ۲۴مه د افغان ولس د عزت او خپلواکۍ ورځ ده چې د ولس او مجاهدینو په ډېرو قربانیو تر لاسه شوې او د هېواد د ابادۍ لپاره باید ترې پوره ګټه پورته شي”.
په لوګر ولایت کې دغه ورځ د پل علم ورزشي لوبغالي کې د زرګونو تنو هېوادوالو په ګډون ونمانځل شوه.
په جوړو شويو مراسمو کې د لوګر والي قاري صلاحالدین ایوبي ويلي، چې څلور کاله وړاندې افغانانو د الله تعالی په مرسته او د مجاهدینو په سرښندنو خپلواکي تر لاسه کړه او اوس د یو واحد مرکزي حکومت تر سیوري لاندې ژوند کوي.
د نورستان والي قاري زینالعابدین عابد دغه ورځ د زرګونو شهیدانو د وینو او کړاوونو پایله بللې او له ولسونو یې غوښتي چې د خپلواکۍ او ملي ارزښتونو د ساتنې لپاره یووالی وساتي.
ورته مهال د سرپل امنیه قوماندان مولوي عبدالبصیر مظهري ویلي، چې د خپلواکۍ ساتنه یوازې د ولس او مسوولینو په ګډو هڅو شونې ده او دغه د ولایت د اهل تشیع استازي سید رضا عالميزاده د اسلامي امارت له نظام سره د همکارۍ ژمنه تازه کړې ده.
دې ته ورته د زمري ٢٤مه د ویاړلې فتحې ورځ په مناسبت په خوست، پنجشېر او سرپل ولایتونو کې هم زرګونه هېوادوال راټول شوي وو او دغه ورځ یې د شانداره مراسمو په ترڅ کې ونمانځله.
په مراسمو کې د نظامي ځواکونو رسم ګذشت، د ورزشکارانو نندارې، حماسي سرودونه او د جهادي مبارزې د قربانیو یادونه شوې ده.
د یادونې وړ ده، چې زمري ۲۴مه د هېواد په ټولو ولایتونو کې د زرګونو هېوادوالو په ګډون د شاندارو مراسمو په ترڅ کې ونمانځل شوه او ګډونوالو یې له اسلامي امارت څخه د ملاتړ ترڅنګ د هېواد د ابادۍ او سوکالۍ ژمنه کړې ده.
